داربوكا

داربوكا يا تمپو نوعی ساز درام است كه در مراسمات مختلفی از جمله مراسم‌های مذهبی و فرهنگی از گذشته تا به امروز استفاده شده و می‌شود. اين ساز بدنه‌ای استوانه‌ای شكل دارد كه يك پوست بر روی دهانه آن كشيده می‌شود. جنس بدنه فلزی و يا سفالی است كه داربوكاهای سفالی قدمت بيشتر و صدای بهتری دارد اما تمپوهای فلزی بسيار رايج تر است. جنس پوست هم طبيعی و مصنوعی است كه برای ساخت پوست طبيعی از پوست ماهی و بز استفاده می‌شود در مقابل پوست‌های مصنوعی تركيبی از مواد شيميایی هستند. در داربوكاهای فلزی پوست مصنوعی و داربوكاهای سفالی پوست طبيعی استفاده می‌شود.

اين ساز نقش مهمی در موسيقی عرفانی دارند. در واقع ضرب و ريتم همواره جايگاه خود را در مراسمات مذهبی داشته‌اند. علاوه بر اين در جنبش‌های اعتراضی هم ريتم و ضرب همواره مورد توجه است. مانند اعتراضات ضد كمونيستی در كوبا كه از جعبه‌های ميوه برای نواختن ريتم استفاده می‌كردند. از همين رو داربوكا نيز در اعتراضات نقش خود را داشته و برای نواختن ريتم‌های اعتراضی از اين ساز استفاده می‌شود.

ساز داربوکا در مناطق حاشيه‌ای خليج فارس طرفداران زيادی دارد و همواره در مراسمات بزمی از اين ساز استفاده می‌كنند. در واقع داربوكا جز اصلی موسيقی بزمی و رقص در بين فرهنگ‌های عربی و تركی است.

شكل ظاهری اين ساز شبيه به تنبك است اما به لحاظ تكنيك‌های نواختن و رنگ صدا كاملا متفاوت است. به نوعی می‌توان داربوكا را تغيير يافته تنبك دانست.

اين ساز، جز سازهای گابلت درام است و سازی ممبرافون يا پوست صدا محسوب می‌شود. به اين صورت كه با ضربه به پوست و ارتعاش آن، صدا توليد می‌شود. اين ساز ممبرافون به شكل يك جام استوانه‌ای شكل طراحی شده و يك طرفه است.

قدمت اين ساز را به 110 سال قبل از ميلاد مسيح دانسته‌اند و اولين بار در بين آثار باقی مانده از تمدن بين‌النهرين يعنی بابليان و سومريان ديده شد. هرچند اصالت آن به خاورميانه و تمدن بين‌النهرين می‌رسد اما به اين جغرافيا محدود نشده و به ساير نقاط از جمله هند، آفريقا و اروپا انتقال داده شده است. در واقع اين ساز يك ساز چند فرهنگی است.

داربوكا در ايران با نام‌های تمپو و تمپو عربی شناخته می‌شود و در فرهنگ موسيقی استان‌های جنوبی ايران بسيار رواج دارد كه هم به صورت تك نوازی و هم به صورت همنوازی نواخته می‌شود. اين ساز را می‌توان از جمله سازهای محلی در ايران دانست كه كاملا برای عموم جامعه شناخته شده است.

از جمله اساتيد بزرگ اين ساز می توان به حمدی آكاتای، هكتور برليوز و حليم علدالمسيح آهنگساز مشهور مصری اشاره كرد. ناگفته نماند اين ساز در موسيقی مصر از جايگاه و اعتبار بسيار بالایی برخوردار است.

تكنيك های نواختن

در همه جای دنيا، داربوكا شكل ظاهری يكسانی دارد اما در نامگذاری و تكنيك‌های نواختن تفاوت‌هایی بين فرهنگ‌ها وجود دارد. برای مثال در مصر استايلی برای نواختن وجود دارد تحت عنوان استايل تبلا و در فرهنگ تركی تكنيكی با عنوان استايل تركی مطرح است. تفاوت اين دو تكنيك در اجرای ريتم است كه تكنيك تركی استايل تندتری نسبت به استايل مصری دارد.

از جمله تكنيك‌های نواختن می‌توان به تكنيك دام اشاره كرد كه ضربه كف دست به مركز و سر ساز منجر به نواختن ساز می‌شود. در اين تكنيك صدای خروجی به نسبت ساير استايل‌ها بارزتر است.

تكنيك بعدی تكنيك تك است كه در اين تكنيك آوای خروجی زيرتر است و برای نواختن نوك انگشتان به لبه سرساز برخورد می‌كند و ريتم‌ها نواخته می‌شوند.

تكنيك‌های مختلف ديگری وجود دارند كه از جمله آن‌ها می توان به پاپ رولس و اسلپس اشاره كرد.

آموزش داربوكا

مراكز زيادی اقدام به آموزش داربوكا كرده‌اند كه از جمله آن‌ها می‌توان به آموزشگاه تخصصی داربوكا در تهرانپارس با نام تجاری آوای چكاوك اشاره كرد. اين مجموعه يكی از معتبرترين و شاخص‌ترين آموزشگاه‌ها در زمينه آموزش داربوكا به صورت تخصصی است. هنرجويان می‌توانند با مراجعه به اين مجموعه دورهای تخصصی اين ساز محبوب و چند فرهنگی را آموزش ببينند.