یکی از سازهای اصیل ایرانی، کمانچه است که در گویش مردمان لر به تال نیز شهرت دارد. کمانچه دارای قسمی برآمدگی در ابتدای ساز (شکم)، دسته و سر و پایه است. پایه ساز عموماً برای نواختن توسط نوازنده یا بر روی زمین و یا بر روی زانوی نوازنده قرار میگیرد. ازآنجایی که در کتاب موسیقی الکبیر، به قلم فارابی، نام این ساز آورده شده است، فرض بر آن است که این ساز پیش از قرن چهارم هجری ساخته شده و دارای کاربرد بوده است.
نخستین نشانههای ساخت کمانچه به قرن چهارم هجری بازمیگردد.
این ساز در دوران صفوی، جز سازهای اصلی و مهم بوده و بنابر یادداشتهای شاردن ساز مورد علاقۀ شاه عباس بوده است. به طوری که در مراسم بزم شاه عباس، حتما باید از کمانچه در نواختن موسیقی استفاده میشده است. برخی از تصاویر نشان میدهد که کمانچه در دوران صفوی بدون سیم گیر بوده و مستقیم به ساز متصل بودهاند. اما در دوران قاجار با ورود ویولن به ایران، سیم گیر به کمانچه افزوده شد تا آسانتر و دقیقتر بتوان آن را تنظیم نمود.
سیم این ساز ایرانی در حال حاضر از روده تابیده شده حیواناتی نظیر خرگوش و در مواردی از ابریشم است. این ساز در دوران صفوی دارای سه تار بوده است و با ورود ویولن، چهارمین تار بدان افزوده شده است. در حال حاضر کاسه کمانچه در سه سایز کوچک، متوسط و بزرگ ساخته میشود.
طول و قطر دستۀ کمانچه برای خانمها و آقایان متفاوت است.
طول این دسته برای خانمها و آقایان متفاوت است. زیرا طول دسته این سایز برای آقایان 31 سانتیمتر و برای خانمها 30 سانتیمتر است. همچنین قطر دسته برای خانمها 32 و برای آقایان 35 سانتیمتر است. برای آموزش این ساز ایرانی و اصیل میتوان به آموزشگاههای موسیقی مراجعه کرد. اما بهتر است به آموزشگاههای حرفهای مراحعه کرد. زیرا چنین اموزشگاههایی زمینه را برای ترغیب هنرمندان و همچنین حرفهای شدن آنها فراهم میکنند. آموزشگاه موسیقی آوای چکاوک یکی از بهترین آموزشگاههای موسیقی در شرق تهران است که با حضور اساتید متخصص و مجرب، اقدام به برگزاری کلاسهای آموزشی انواع سازهای موسیقی کرده است.
