معرفی ساز مغولی آرشهای
سازها وسایل و ابزاری قدیمی و میتوان گفت باستانی هستند که از گذشتههای دور برای تولید موسیقی و صدا مورداستفاده قرار میگرفتند. امروزه انواع مختلف سازهای موسیقی مانند ساز مورین خور در دستهبندیهای مختلف قرار دارند. ساز وسیلهای برای بیان احساس است و میتواند صداهایی در سبکهای متنوع را تولید کند.
مورین خور مغولی
فرهنگ مردم مغولستان با اسب ارتباط تنگاتنگی دارد و ساز مورین خور هم از جمله سازهای قدیمی و باستانی محسوب میشود که بهعنوان یک سمبل معرفی میشود. این ساز سنتی از مهمترین سازهای مغولان به شمار میرود و شبیه کمانچه است که با آرشه به صدا در میآید.
در ایران این ساز محدود است و صدایی دلکش دارد که شبیه صدای یورتمه اسب در علفزار است و میتوان گفت نشانه و نمادین ملت مغول محسوب میشود. موسیقی مغول با طبیعت عجین است و از شاهکارهای شفاهی به شمار میرود و توسط یونسکو هم ثبت شده است.
ساختار اصلی مورین خور
هر سازی برای شکلگرفتن و تولید صدا دارای قطعات و اجزای مختلفی است. این ساز هم دارای جعبهای صوتی چوبی به شکل ذوزنقه است و دو رشته به آن متصل است. این ساز بهصورت عمودی در پایین پاهای نوازنده قرار داده میشود و رشتههای متصل به آن از یال یا دماسب ساخته میشوند. کمان این ساز هم از موهای اسب پوشانده شده و از چوب درختانی مانند سیاه کاج و سرو ساخته میشود و باید با دست راست از زیر ساز آن را نگهداری کرد.
روش نواختن مورین خور
این ساز هم مانند دیگر ابزارآلات موسیقی روشهایی برای نواختن درست دارد و حالت نگهداری آن هم متفاوت است. ساز مورین خور از سازهای سنتی زهی آرشهای مغولی به شمار میآید و به نام کمانچه اسب هم معروف است. این ساز بهصورت عمودی در بین پاهای نوازنده قرار میگیرد و کمان این ساز هم با دست راست نوازنده نگاهداشته میشود.
مورین خور برعکس سازهای مدرن امروزی که با سیمهای یکچهارم تنظیم میشوند، این ساز با یکپنجم از هم تنظیم میشود. این ساز در هر منطقه از مغولستان به نامهای خاصی نامگذاری شده است و نواختن آن در بیشتر مناطق مغول رایج است؛ زیرا نمادی از این کشور محسوب میشود.
نحوه ساخت مورین خور
در مورد ساختار این ساز توضیح داده شد که دارای جعبه صوتی چوبی به شکل ذوزنقه است و دو سیم به آن متصل است. معمولا از موهای نایلونی یا دماسب ساخته میشوند که در موازات هم بسته میشوند و روی یک پل چوبی روی بدنهساز تا گردن بلند و از روی پل و دم کوچک تا دو میخ طراحی میشوند که به شکل سر اسب است.
کمان این ساز هم با رزین چوب کاج اروپایی یا سرو پوشیده شده که از زیر با دست راست نگهداری میشود و دستگیره زیردستی را وادار میکند تا موهای شل کمان را سفتتر کند تا بتوان روی سیم ابزار کنترل دقیق داشت. دو رشته متصل به تار دارای ۱۳۰ تار مو از دماسب نربوده و رشته ماده آن دارای 105 تار از دم مادیان ساخته شده است. اما امروزه در ساخت این ساز از رشتههای نایلونی استفاده میشود.
نفوذ فرهنگی مورین خور در مغولستان
گفته شد که ساز مورین خور ساز ملی مغولستان بوده و در این کشور جشنوارههای زیادی برای اکرام و تکریم این ساز برگزار میشود؛ مانند جشنواره یا مسابقه بینالمللی مورین هوور که توسط انجمن مورین هور برگزار میشود. در جشنوارههای مختلفی که برگزار میشود نوازندگان آماتور زیادی شرکت میکنند.
هر کدام قطعههای آزادی را مینوازند و مسابقه حرفهای ساز برگزار میشود. بیشتر افراد مغولی از این ساز در خانههای خود دارند و از آن بهعنوان نماد شادی و صلح یاد میکنند. بسیاری از قطعاتی که با این ساز نواخته میشود سنتی است و به سبکهای مختلف تقسیم میشود.
کاربرد مورین خور در شفابخشی روانی حیوانات
ساز مورینخور در زندگی روزمره افراد و کشاورزان هم کاربرد ویژه دارد به طور مثال زمانی که شتر مادری گوساله خود را به دنیا میآورد به دلیل شرایط و استرس گوساله خود را پس میزند و صاحبان شتر برای رفع این مشکل و کاهش استرس از ملودیهایی با ساز مورین خور با آهنگهای هارمونیک به نام خسلو استفاده میکنند. این بازپذیری و تمرین حیوانات در تمدنهای مختلف عشایر در کل جهان مشاهده میشود.
کلام پایانی
ساز مورین خور و انواع دیگر سازهای قدیمی و سنتی در بیشتر کشورها وجود دارد. از سازهای مهم در آن کشور محسوب میشود که در حفظ و نگهداری آن تلاش زیادی میکنند.
