معرفی انواع سازهای محلی
موسیقی در استان سیستان و بلوچستان در بین مردمان این شهر دارای جایگاه خاصی است و موجب شده مردم میراثدار موسیقی شوند و تلاش کنند که آن را نگهداری کنند. این ویژگی مهم مردم بلوچ باعث شده قسمت بزرگی از فرهنگ و تاریخ و حتی آداب و رسمهایی که در این شهر وجود دارد، بعد از سالیان دراز هنوز هم پابرجا بماند. این موسیقی نقش پررنگی در مراسمها و جشنهای این مردم ایفا میکند و یکی از ابزارهای بهروز هنر و فرهنگ و حماسه تاریخی این سرزمین است. ساز بینجو بلوچی از جمله سازهای معروف در این سرزمین است که هویت این شهر را نشان میدهد.
معرفی ساز بینجو
این ساز از جمله سازهای زهی مضرابی است که توسط مضراب نواخته میشود و مردم برای نواختن آن انگشتان دست با پردهها و وترها تماس پیدا نمیکنند و توسط شستی و دکمه و حتی تیغههای فلزی این کار انجام میشود. ساز بینجو بلوچی ساز اصیل این سرزمین نیست و نزدیک به ۵۰ سال پیش از پاکستان به سیستان و بلوچستان وارد شده است. انواع متنوعی از این ساز در هندوستان و پاکستان وجود دارد که نوعی از این ساز در بلوچستان بسیار رایج شده است. ساز بینجو در گروههای سوت، ترانههای شاد استفاده میشود. این ساز بیشتر در کشور پاکستان تولید میشود.
مشخصات ساز بینجو
ساز بینجو بلوچی دارای یک جعبه کشیده و دراز است که عمق کمی دارد. البته در قسمت سیمگیر عرض آن بیشتر میشود و در مقطعهای دیگر و قسمت گوشیها عرض آن کمتر میشود. روی این جعبه کشیده صفحه چوبی وجود دارد و در محل نواختن مضراب قرار گرفته است که سوراخهایی را به فرم دایره، یا قطره به وجود آورده است که موجب شدت صدا و کیفیت بهتر صدای ساز بینجو میشود که بسیار اهمیت دارد. خرک این ساز بین سیمگیر و سوراخهای موجود روی صفحه قرار گرفته است.
این ساز دارای ۶ وتر بوده که از یکجهت به سیمگیر و از جهت دیگر بعد از ردشدن از روی خرک روی گوشی میپیچد. ساز بینجو بلوچی دارای سه شیطانک است که شیطانک اصلی کنار گوشیها قرار گرفته است و به وترهای سوم و چهارم اصلی ارتباط دارد. شیطانکهای دیگر به وترهای کناری از اول و ششم مربوط است که به نام شیطانک تک فرعی نامیده میشود.
هر کدام دارای یک میخ فولادی هستند و دو وظیفه مهم را ایفا میکنند که هم طول وترهای اول و ششم را کوتاه میکنند تا صدای ریزتری تولید شود و در مسیر حرکت این دو وتر انحراف به وجود میآورد برای اینکه از وتر میانی دورتر شود. وترهای دوم و پنجم این ساز شیطانکی ندارند و مهمترین وترهای آن سوم و چهارم هستند که اصلی بوده و پردهها با این وترها تماس پیدا میکنند و دیگر وترها برای واخوان مورداستفاده قرار میگیرند. شیطانک اصلی شبیه یکتیغه فلزی است.
پردهبندی و مضراب ساز بینجو
ساز بینجو بلوچی بیشتر اوقات در کشور پاکستان ساخته میشود و سازندگان این ساز دلیل نصبکردن تیغهها و پردههای فلزی ثابت را برای تولید صدای کروماتیک تامپره عنوان میکنند و طبق بررسیها مشخص شده است که اگر در زمان نصب پردهها توجه کافی انجام نگیرد و یا توسط نوازندگان دستکاری شود صدایی که از آن تولید میشود بیشتر در فاصلههای کم تامپره بوده و با آن هماهنگی کاملی ندارد. ساز بینجو از متریال پلاستیک نرم است که به روشی نواخته میشود که این مضراب بتواند با وترها تماس پیدا کند.
به دلیل ساختار خاص این ساز روشهای اجرایی آن با دست راست گسترده و رایج نیست و مضراب رفتوبرگشت، ریز و دراب از اصلیترین روشهای اجرایی دست راست در ساز بینجو است. برای اینکه دکمهها و شستیهای بینجو را بگیرید باید از تمام انگشتان دست چپ استفاده کنید. ساز بینجو بلوچی در بیشتر نقاط سیستان مخصوصاً در شهرهای آن و در انواع موسیقیهای بلوچی و ترانههای شاد استفاده میشود و در گروههای نوازندگی موسیقیهای بلوچی با همراهی سازهای دیگر به کار برده میشود.
کلام آخر
به دلیل اینکه ساز بینجو بلوچی بیشتر در کشور پاکستان ساخته میشود در مورد جنس و متریال مواد بهکاررفته در آن اطلاعات کاملی در دست نیست و طبق مشخصات بیشتر از چوب درخت حد یا ببر استفاده میکنند.
