اصطلاح موسيقي مقامي امروزه در ايران با دو برداشت و در مورد دو نوع موسيقي به کار ميرود. در برداشته اول، موسیقی مقامی رپرتوار به اصطلاح رسمی موسیقی ایران تا پیش از تغییر سیستم این نوع موسیقی به شکل دستگاهی است. این نوع رپرتوار تا اواسط حکومت خاندان صفوی در ایران که به طور تقریبی مقارن با میانه قرن دهم و یازدهم هجری است، در برخی زمینهها با موسیقی ترک و عرب دارای وجود مشترک نیز بوده است. بنا بر اسناد موجود عبدالرحمن جامی با تأثیرپذیری از عبدالقادر مراغهای از ادوار گوناگونی سخن به میان آورده که گویا تعداد این ادوار 91 عدد بوده و هر یک دارای 12 مقام شناخته شده، 6 آواز و 24 شعبه بوده است.
برداشت دوم از موسیقی مقامی بر بستر مبانی اول استوار است و در ارتباط با بخشی از رپرتوار موسیقی ایران در دوره معاصر است. در این برداشت موسیقی مقامی همان موسیقی نواحی مختلف ایران است. آن چه که بعضی به آن موسیقی محلی (موسیقی فولکلور) میگویند. به عبارت دیگر این نوع موسیقی، موسیقی معاصری است که در عین حال نوین بودن، دارای پیشینهای غنی و تاریخی بوده و نزد اقوام و ایلات مختلف در مرزهای و نقاط جغرافیایی مختلف رواج داشته و البته از حوزه موسیقی دستگاهی خارج است.
موسیقی مقامی در زمره موسیقیهای اصیل ایران به شمار میآید
در این نوع موسیقی ارتباط مفهومی مقامها نیز غالباً از طریق یک و یا چند نمونه انتزاعی و مدل در همه آنها ایجاد میشود. به عبارت دیگر تعداد قابل توجهی از مقامها و آوازها، گونههای مختلفی از یک و یا چند نمونه اصلی و انتزاعی هستند که اگر چه عناوین و گاه فضاهای متفاوتی دارند. اما منشأ همه آنها چند و در نهایت یک نمونه انتزاعی هست که هر کدام به گونهای متفاوت به جریان میافتد.
یک مدل صوتی واحد میتواند به گونههای مختلفی چنان به جریان بیوفتد که مقامی مستقل و متفاوت از آن ارائه شود، بسته به آن که صداهای این مدل صوتی چگونه به کار گرفته شوند. به عبارت دیگر سیال بودن و یا تامپره نبودن یک مدل و یا یک مقام خود نیز عامل مهم دیگری در رابطه است که گفته شد. عبدالقادر مراغهای در آثار خود چنین اذعان داشته است که به نظر میرسد که تصنیفهای مراغهای و اصولاً سبک او در آهنگسازی در ایران، پس از دوره صفوی به دست فراموشی سپرده و در مواردی به کشورهای همسایه همانند ترکیه و افغانستان سپرده شده است.
