ساز کمانچه چه نوع سازی است؟
یکی از نمونهسازهای اصیل سنتی ایران است. سازی زهی آرشهای که اجزای مختلفی دارد. این ساز را از چوب درختانی مانند: افرا، گردو و توت میسازند. کمانچه به دلیل صدای وسیع و خاصی که دارد از گذشته بیشتر مورد استقبال و توجه قرار گرفته است. البته با پیدایش ویولن این ساز رفتهرفته کمر رنگ تر شد. این ساز زیبا در سال 1396 در سازمان یونسکو بهعنوان میراثفرهنگی ثبت ملی شده است. ساز کمانچه بعد از تار یکی از مهمترین سازهای موسیقی در ایران به شمار میرود.
این ساز نامهای محلی متنوعی همچون کمان، قیچاق، کمونچه، موکش، کمانچا و تال دارد. این کمانچههای محلی با نوع شهری در ساختار و شکل تفاوتهایی باهم دارند.
انواع سازهای کمانچه
این ساز در بیشتر نقاط کشورمان ایران با نامهای متفاوت در فرهنگهای ما نقش موثری را داشته است. این ساز متعلق به قوم یا قبیلهای خاص نیست و در بین همه اقوام مختلف با کمی تغییر در شکل و ساختار آن موجب شده انواع گوناگونی از این ساز ظهور کند. در ایران کمانچههای محلی زیادی با نامهای مازندرانی، ترکمنی، لری، آذربایجانی و بختیاری را داریم. در مورد انواع مختلف این ساز توضیحاتی را بیان میکنیم که شامل:
کمانچه لری یا پشتباز
ساز اصلی قوم لرستانی کمانچه است که به شکل کاسهای مخروطی بوده و پشت آن هم باز است. کاسهای بودن این ساز برای اجزای موسیقیهایی که قطعههایی دارد که باید ساز را سریع چرخاند مناسب هستند. این کمانچه لری 3 سیم بیشتر ندارد که بهمرورزمان سیم دیگری هم به آن اضافه شد. ساز کمانچه لری پشتباز را معمولا از چوب درخت توت میسازند و یک تکه ساخته میشود.
کمانچه کاسه کروی یا پشتبسته
این نوع کمانچه را هم یکتکه میسازند و نوع ترکهای است. یعنی ترکه را روی قالب خم شده میچسبانند. این نوع کمانچههای کروی یا کاسهای را از چوب گردو خراطی میسازند که از نوع کاسههای ترکهای وزن بیشتری دارند. سنگین بودن این کمانچه در قطعاتی که در اجرا نیاز به چرخش دارند، کار را مشکل میکند.
کمانچه ترکمنی
این ساز زیبا نوع کوچکی از کمانچه است که معمولا از پوست سگ ماهی ساخته میشود.
نکات مهم در زمان خرید ساز کمانچه
همانطور که قبلا گفته شده است، در زمان خرید هر نوع ساز باید از افراد ماهر و آشنا به این سازها برای خرید کمک گرفت. زیرا برای خرید هر نوع ساز نکات و ویژگیهایی را باید رعایت کرد تا سازی مناسب و اصل خریداری کرد. در مورد کمانچه نکات زیر را باید توجه کنید که عبارتاند از:
- نوع جنس چوب
معمولا این سازها از چوبهای توت و گردو ساخته میشوند. بهترین چوب برای ساخت کمانچه چوب توت است که خشکی و سن چوب در صدای کمانچه موثر است.
- کیفیت و طرز ساخت
نباید در مورد ساز فقط ظاهر زیبا و یا مارک خاصی از ساز توجه کرد. بلکه باید به نحوه درست ساخت آن ساز دقت داشته باشید. زیرا روی سطح بیرونی باید صاف باشد و اتصالات آن هم موردی نداشته باشند.
- تراشهای مناسب
در دو مدل کمانچه یکتکه و ترکهای تراش یکدست داشتن بسیار مهم است. در سطح ساز نباید اثری از چسب و اتصالات اضافی و بیکیفیت دیده شود. پس صاف بودن یکدست کاسه ساز یعنی تراش مناسب و درستی دارند.
- دسته ساز
کمانچه دارای دسته و کاسه است که حتما باید بین آنها تعادل و توازن وجود داشته باشد.
- جنس سیمهای ساز
در زمان خرید حتما به جنس سیمهای کمانچه دقت کنید. جنس سیمهای آن در کیفیت صدای آن تاثیر دارد.
- قیمت کمانچه
تمام مواردی که ذکر شد در قیمت نهایی ساز کمانچه تاثیر دارد. قیمت آن میتواند با توجه به کیفیت آن متغیر باشد.
طرز کوک کردم کمانچه
کوک کردن این ساز یعنی نسبت فاصله سیم با یکدیگر است. معمولا در بیشتر دستگاههای موسیقی با هم فرق دارند. کوک معمولی کمانچه که سیمهای اول و دوم نسبت به هم در فاصله چهار یا پنجم قرار دارند. سیم سوم یک اکتاو بلندتر و بمتر از سیم اول است و سیم چهارم هم یک اکتاو بلندتر و بمتر از سیم دوم است. در قدیم کمانچهها دوسل دوسل کوک میشدند و زمانی که ویولن ظاهر شد؛ مانند این ساز کوک و حتی انگشت گذاری میشود.
امروزه برای کوک کمانچه می لار سل یعنی همان کوک ویولن را استفاده میکنند. البته کوک این ساز در نقاط مختلف تفاوت دارد.
سخن پایانی
اگر علاقهمند به یادگیری موسیقی هستید، میتوانید به آموزشگاه موسیقی آوای چکاوک مراجعه کنید که بزرگترین و مجهزترین مجموعه آموزشی را دارا است. امکان آموزش همه نوع ساز در هر سنوسالی را دارد و از لحاظ امکانات و تجهیزات موسیقی تکمیل است.
