كاخن يا كاخون يكی از انواع سازهای كوبه‌ای است كه در سراسر قاره آمريكا، فيليپين و اسپانيا رواج دارد. كاخن يك واژه اسپانيايی‌ است و به معنی جعبه، صندوق يا صندوقچه می­‌باشد. علت اين نام­گذاری ساختار اين ساز می­‌باشد كه شباهت زيادی به جعبه دارد.

برای نواختن كاخن لازم است تا نوازنده بر روی آن بنشيند و با كف دست و انگشتان به روی صفحه جلويي، صفحات كنار و بالای آن بكوبد و ريتم ‌ها را اجرا كند. كاخن در موسيقی‌های متعددی مورد استفاده قرار می‌‌گيرد. اما موسيقی­‌های جاز، آفرو-پرويی و موسيقی‌­های معاصر فلامنكو از جمله سبك‌هایی است كه پيوند نزديك­‌تری با كاخن دارند.

در اين مقاله به معرفی كامل ساز كاخن خواهيم پرداخت و مفصل پيرامون اين ساز توضيح خواهيم داد و مراكز تخصصی آموزش اين ساز را معرفی خواهيم كرد.

 

تاريخچه كاخن

به لحاظ تاريخچه، كاخن تاريخچه طولانی ندارد و كولی‌­های اسپانيايی را می‌­توان اولين نوازنده­‌های آن دانست. در واقع كولی­‌ها هنگام مراسمات جشن و پايكوبی بر روی جعبه‌ها و كمدهای چوبی ضربه می­زدند و ريتم‌ هايی را اجرا می­‌كردند. با گذر زمان كاخن به لحاظ ظاهری و ساختار شكلی تحولاتی پيدا كرد و به شكل امروزی رسيد.

اولين بار نام كاخن در متون قرن 19 به چشم خورد اما طبق شواهدی، زمان پيدايش آن به دو قرن قبل يعنی قرن 17 می‌­رسد. در قرن 18 نواختن كاخن در پرو گسترش يافت، علت اين امر ممنوعيت نواختن درام توسط بردگان بود به همين جهت آنها به كاخن كه چيزی جز جعبه­‌های چوبی نبود روی آوردند. از همين رو برخی منابع پرو را خاستگاه كاخن می­‌دانند و معتقداند بردگان آفريقايی تبار اولين وارثان كاخن هستند. هر چه كه هست اين موضوع را می‌توان به قطعيت گفت كه كاخن در ابتدا چيزی جز جعبه‌ های چوبی نبود و ريتم بر روی اين جعبه‌‌ها اجر می‌شد. در هرحال جعبه ميوه يا جعبه­‌های امروزی كاخن به لحاظ دسترسی چندان تفاوتی ندارد و امروز هم همچون گذشته به سادگی می‌‌توان به اين ساز دسترسی پيدا كرد. در واقع قيمت كاخن به نسبت ساير سازها معقول‌­تر است به طوری كه در شرايط فعلی مدل­‌هایی از اين ساز با قيمت كمتر از يك ميليون تومان عرضه می‌­شود. علاوه بر اين آموزشگاه تخصصی كاخن تهرانپارس شروع به آموزش اين ساز كرده و برخلاف ساير مجموعه‌ها، اين موسسه به لحاظ مسائل مالی شرايط بهتری را برای هنرجويان فراهم كرده است تا همه علاقه مندان شرايط دسترسی به اين ساز كوبه‌ای را داشته باشند.

در دنيای امروز كاخن جزء جدايی ناپذير اجراهاست و علاقه­ مندان زيادی را در سرتاسر جهان به سمت خود جذب كرده است.

ساختار كاخن

كاخن امروزی يك جعبه است اما نه آن جعبه­‌های ميوه‌­ای كه مخالفان كمونيست در خيابان­‌های كوبا برای نشان دادن اعتتراض خود ريتم‌هایی بر روی آن اجرا می‌كردند. در واقع كاخن­‌های امروزی جعبه­‌ای است كه دارای شش رو يا وجه است كه پنج روی آن دارای لايه نازك چوبی به ضخامت 2 تا 3 سانتی‌متر است و وجه ششم از سه لايه نازك تشكيل شده كه تاپا نام دارد. اين وجه همان سطحی است كه بيشتر ضربات به آن وارد شده و ريتم‌ها نواخته می‌­شوند.

معمولا وجه ششم يا همان تاپا به صورت كامل به بدنه كاخن متصل نبوده و فقط در قسمت بالایی آن هم صرفا در چند نقطه به بدنه متصل می‌‌شود، علت اين امر اين است كه با چنين تمهيدی هنگام ضربه صدایی لرزشی و گز مانند به گوش می‌رسد.

موارد مختلفی روی ويژگی­‌های صوتی (زير و بمی، طنين و حجم صدا) موثر هستند كه از آن جمله می‌­توان به جنس چوب مورد استفاده در ساخت كاخن و اندازه و شكل آن اشاره كرد. اين نكته نيز حائز اهميت است كه جنس چوب مورد استفاده در تاپا با جنس چوب بدنه متفاوت است به طوری كه جنس تاپا معمولا از چوب درختان گيلاس، افرا و ماهون ساخته شده و برای طراحی و ساخت بدنه از چوب درختان صنوبر يا كاج استفاده می­‌شود.

 

آموزش كاخن

نواختن كاخن كار چندان دشواری نيست به ويژه برای كسانی كه سابقه كار با دف و تنبك را دارند. خوشبختانه امروزه مراكز متعددی شروع به آموزش كاخن كرده‌اند كه مهم‌ترين آن‌ها آموزشگاه تخصصی كاخن تهرانپارس، آموزشگاه موسیقی آوای چکاوگ است كه به طور ويژه و خاص به تدريس و آموزش اين ساز پرداخته است. اساتيد اين مجموعه دارای تجربه و تخصص بالايی در زمينه نواختن كاخن هستند و فعاليت­ های متعددی را در اين زمينه داشته‌اند. علاقه‌­مندان به كاخن اين فرصت را دارند تا با ورود به آموزشگاه تخصصی كاخن، اين ساز محبوب را به طور تخصصی فرا بگيرند و از تجربيات ارزشمند اساتيد بزرگ كاخن بهره­‌مند شوند.