تاریخ اساطیری موسیقی افزون بر اسناد مکتوب، به کتیبههای تاریخی گوناگون اشاره دارد. بااینحال، از موسیقی ایران در دوران اساطیری و حتی پیش از تاریخ، اسناد زیادی در دست نیست؛ اما، فردوسی، خالق شاهنامه، ساختن و نواختن برخی از سازها را به دوران شهریاران باستانی و اساطیری همانند منوچهر و هوشنگ نسبت میدهد.
تاریخ اساطیری موسیقی با استفاده از تمام منابع مکتوب، شفاهی و اسناد تاریخی قابل بررسی است
این روایت اگرچه درست و یا اشتباه، شکی در پیشینه تاریخی موسیقی ایران نیست. قدیمیترین سند تاریخی به مهر استوانهای قرن چهارم پیش از میلاد تعلق دارد که توسط دو باستانشناس در دزفول کشف شد، تعلق دارد. این مهر دو بانوی هنرمند را نشان میدهد که احتمالاً یکی از آنان نوازنده است.
در دست راست هنرمند نوازنده، سازی در دست دارد. به همین دلیل این تصویر نخستین سند از موسیقی ایرانیان به شمار میآید. نمونه دیگر، کتیبه سومری و اکدی است که به دوران سلطنت پزور اینشوشیناک بازمیگردد. در این کتیبه عدهای از نوازندگان، احتمالاً ایلامی، در معبد اینوشیناک دور هم گرد آمده و به اجرای موسیقی میپردازند.
در شاهنامه فردوسی، ساختن و نواختن طبل از ابداعات و اختراعات هوشنگ شاه است.
سند قدیمی دیگری که نشان از قدمت موسیقی در ایران دارد، تندیس سفالین موجود در موزه لوور پاریس است. این تندیس، مرد نیمه برهنهای را در حال نواختن ساز تنبور نشان میدهد؛ بنابراین، میتوان ادعا داشت که در این دوران (هزاره دوم پیش از میلاد) ساز تنبور اختراع و مورد استفاده هنرمندان قرار میگرفته است.
براساس اطلاعات موجود، در دادگاههای ایران پیش از تاریخ، موسیقی نقش مهمی داشته است
باتوجه به پیشینه فرهنگی ایران، میتوان قدمت موسیقی را حداقل به هشت هزار سال پیش تخمین زد. به همین دلیل برخی از نظریهپردازان معتقدند، موسیقی از نخستین هنرهای ایرانیان است که همزمان و یا مدت کوتاهی پس از ابداع خط، پدید آمده و با استفاده از آن، افراد به دنبال تثبیت فردیت خود و قبیلهشان بودهاند؛ اما، افزون بر تاریخ اساطیری موسیقی که اسنادی از کاربرد موسیقی در دوران سلطنت مادها و هخامنشی بر ایران وجود دارد. گزنفون یکی از راویان یونانی تاریخ در نقل قولی آورده که کوروش با سرودی حمله به آشور را اعلام و سپس، با سرود دیگری پیروزی خود را بر منطقه اعلام نمود. همچنین، در طول جنگ استراتژیهای جنگی با تغییرات قطعات موسیقی، تغییر میکرده است.
