رهبر ارکستر
رهبر ارکستر شخصی است که هدایت ارکستر یا گروه نوازندگان را بر عهده دارد و طرز اجرای موسیقی آنها را هدایت میکند. معمولا گروه های کر و ارکستر و دیگر گروه های موسیقی هم رهبر و هدایتکننده دارند که از روش اشاره دست و حرکات بدن به نوازندگان فرمان میدهد که چطور موسیقی را اجرا کنند.
طرز کار این رهبر
رهبر معمولا در صف جلوی ارکستر میایستد و با دفتر نتی که پارتیتور نام دارد، به طرز اجرای نتهای مختلف سازهای اجراکننده در ارکستر نظارت میکند. او از این دفتر بهمنظور تمرین و اجرا استفاده میکند؛ زیرا تمام اطلاعات جزئی در چگونگی اجرای اثر در آن دفتر ذکر شده است. رهبر تمام اطلاعاتی که در مورد شیوه رهبری و تشخیص و خواندن این اطلاعات را در این دفتر میداند. رهبر وظیفه دارد در زمان تمرین و اجرا تمام اطلاعات را برای نوازندگان تفسیر و ترجمه کند.
حرکات دست رهبر ارکستر
همیشه حرکتدادن دست رهبر ارکستر و طرز کار با دست برای بیشتر افراد سوال برانگیز و پیچیده بوده است. رهبر برای این که گروه نوازندگان را هدایت کند از دستها و یا از چوب باتون یا میزانه استفاده میکند و حتی از هر دو برای این منظور بهره میبرد. بعضی از مواقع رهبر برای این که فرمانی یا خواستهای را به نوازندگان خود بفهماند از تکان دادن سروصورت و یا کل بدن هم کمک میگیرد. رهبر معمولا چوب باتون را در دست راست خود میگیرد و رهبری ضرب و سرعت ریتم و ضربان متریک را هدایت میکند.
دیگر وظیفه رهبر نوانس یا شدت صدا است که میتواند با حرکات دست و کف دست به بالا و برای پایین آوردن صدا کف دست را روبهپایین میآورد و طبق سرعت و اندازه موسیقی حرکات دست هم کموزیاد میشود. او برای اجرای آزاد اشارههایی به نوازندگان میکند که به میل خود یکضرب مؤکد یا ضرباهنگی را به آهنگ خود اضافه کنند یا حتی آن را حذف کنند.
اختیارات این رهبر
رهبر هم بهنوعی مدیر هم محسوب میشود که طرز کار خود را انتخاب و اجرا میکند. بیشترین کار و وظیفه یک رهبر باید قبل از این که کار نوازندهها شروع شود، به پایان رسیده باشد. در این مقاله به مختصری از وظایف رهبر ارکستر اشاره میکنیم که عبارتاند از:
- انتخاب مجموعه نوازندگان و برنامهریزیکردن برای تمرین نوازندگی
- حل مشکلات تکنیکی و تذکر خطاها در اجرا و هماهنگ کردن نوازندگان
- زمان شروع نوازندگی یک ساز در گروه را مشخص میکند.
- انتقال بعضی از مفاهیم و دستورات با حرکات سر
- برنامهریزی برای تمرین و اجرای نوازندگی
- تعیین دینامیک موسیقی با استفاده از دست چپ
- حفظ کردن پارتیتور برای دنبالکردن آن در هنگام اجرا
- کنترل تمپوی موسیقی با روش نشاندادن ضرب و میزان آن با دست راست
چگونه یک رهبر ارکستر شویم؟
یکی از دورههای آموزشی پرطرفدار در موسیقیهای کلاسیک آموزش رهبری ارکستر است. علاقهمندان گاهی اوقات نمیدانند، برای یادگیری این که چطور رهبر ارکستر شوند، باید چهکارهایی انجام دهند. برای این آموزش باید در ابتدا در کنکور هنر شرکت کرده و بعد در رشته موسیقی کلاسیک ثبتنام کنید. بعد از قبولی در کنکور در آزمون رهبری ارکستر که معمولا در دو بخش برگزار میشود شرکت کرده که بخش اول در مورد رهبری کردن یک قطعه اجباری و انجام یک کار فردی و تکی با پیانو یا ساز ارکستر است.
بخش دوم این آموزش هم رهبری 3 قطعه اجباری و اجرای یک صحنه اپرا، نتخوانی، انجام دو کار انفرادی، نواختن پیانو است و در آخر آموزش و دوره کارشناسی افراد مدرک رهبری ارکستر را دریافت میکنند که به آنها برای موفق شدن و رسیدن سریع به حیطه موسیقی و رهبری کمک میکند.
وظیفه این رهبر
وظیفه اصلی یک رهبر این است که سطح ارکستر را بالا برده و فقط رهبری به تکان دادن چوب و اجرای یک کنسرت خوب نیست. رهبر باید نوازندگان را از لحاظ ضرباهنگ در اجرای یک موسیقی درست و کامل هدایت کند. تمام سازها و صداها را به حالت تعادل برساند وبا تمام سازها آشنایی داشته باشد و بداند چه نوع صداهایی را تولید میکنند. هدف رهبر ارائه اجرای یک موسیقی واحد و متحد است که باهدف و مفهوم ذهنی رهبر هماهنگ باشد.
سخن پایانی
مجموعه آموزشی آوای چکاوک بهترین آموزشگاه موسیقی برای خوانندگان معروف در تهران است و دارای شیوههای برگزاری دورههای آموزشی آنلاین و حضوری برای تمام علاقهمندان در هر سن و رشته موسیقی است. دارای بزرگترین ارکستر ایران و آموزش رهبر ارکستر ماهر نیز هست.
