طراحی سازهای جدید
افراد و یا علاقهمندان به ساز و موسیقی با رشد و پیشرفت در این علم توانستهاند، سازهای جدید و زیبایی را تولید کنند. هر شهر و منطقهای طبق موسیقیهایی که دارند سازهای مختلفی را ابداع کردهاند. در ایران هم چند تن از اساتید برجسته موسیقی مانند: محمدرضا شجریان سازهای جدیدی را ابداع کرده و صداهای ماندگاری را به نمایش گذاشته است که از جمله سازهای ابداعی او ساز صراحی شجریان را میتوان نام برد.
معرفی ساز صراحی
از سازهای جدیدی که به وجود آمده و از خانواده سازهای زهی آرشهای به شمار میرود، ساز صراحی است که توسط آقای شجریان در سال ۱۳۸۷ طراحی و ابداع شده است. این ساز از نظر فرم و شکل ظاهری دستهای شبیه به ویولن دارد. ولی شکل صفحه و کاسه ساز متفاوت و خاص طراحی شده است. زیر خرک این ساز شبیه گلدان است و روی آن را پوست و در بعضی از مواقع از چوب و پوست میپوشانند.
صراحی دارای ویژگیهای خاصی است که دیگر سازها از آن برخوردار نیستند و آن امکان عوضکردن محفظه چوب و پوست به فرم طبل کوچک است. دارای رنگآمیزیهای متفاوت و خاصی است که صدای ساز را هم متنوع میکند. این ساز بم خوان بوده و صدای آلتوی آن به سازهای خراسان شبیه است. ساز صراحی از جمله خانواده سازهای قژک و کمانچه است و توانایی سازهای از جمله ویولن از نظر وسعت صدا و نوازندگی را هم دارد.
ویژگی و شکل ظاهری صراحیش
صراحی سازی آرشهای است و از ویژگی آن تغییر رنگ است که با عوضکردن پوست گلدانی شکل آن ایجاد میشود. این تعویض ویا تغییر رنگ کمتر از دو دقیقه زمان لازم دارد. این خصوصیت تغییر رنگ در هیچکدام از سازهای موجود ایجاد نمیشود. زمانی که پوست در زیر خرک قرار دارد سونوریته و رنگساز صراحی برای اجرای تکنوازی مناسب است و صدایی شبیه به سازهای موسیقی خراسانی را از خود تولید میکند. حتی ساز لهجه موسیقی های منطقهای را هم به خود میگیرد.
زمانی که چوب روی پوست این ساز قرار داده میشود ساز حالتی اسنامبل گرفته و موجب رنگآمیزی ارکستر و تنوع آن میشود. از ویژگیهای دیگر این ساز دسته اوریب آن است که شبیه دسته ویولنسل است. ساز باید به بدن تکیه داده شود و پشت دسته این ساز تخت است موجب حرکتکردن و عوضکردن راحت تر می شود و نحوه قرارگیری برای نوازنده بهصورت سادهتر میشود. انتخاب گلدانهای متفاوتی که روی ساز کشیده میشود میتواند صداهای متنوع و هماهنگ با فضا بهصورت بینظیر داشته باشد.
نظر آقای شجریان در مورد ساز صراحی
همانطور که گفته شد ساز صراحی توسط آقای شجریان استاد موسیقی ابداع شده است. از سازهای جدید است که به علت کمبودن صداهای بم در سازهای متنوع آرشهای این سازها طراحی شدهاند. به میزان صدای کمانچه میتواند صداهای جدید را به ارکستر ایران اضافه کند و این ساز میتواند در ارکستر زهی هم به کار برده شود. آقای شجریان در مورد ساخت این ساز و قصد ایشان از ابداع این ساز بهوجودآوردن آهنگهای جدید و بیشتر کردن قابلیت در سازهای موسیقی ایران بوده است.
زیرا ساز ایرانی در ایجاد صدای بم و برای بهکاربردن در ارکسترهای بزرگ کاراییهای لازم را ندارند. فقط میتوان از این سازها در صداهای اکتاوهای میانی بهره برد. درحالیکه با ساز صراحی صدا و اکتاوهای پایینتر و یا بالاتر را هم میتوان نواخت. سازهای ابداعی توسط استاد شجریان میتوان به این سازها اشاره کرد که شامل: ساز صراحی، شاه صراحی، ساغر، شه بانگ، تندر، آلتو، باربد، شهنواز، شهرآشوب و …هستند.
کلام پایانی
ساز صراحی از نمونهسازهای جدیدی است که در سال ۱۳۸۷ تولید شده است و امکانات این ساز شبیه به ساز ویولن و کمانچه بوده و به همین علت نوازندگان سازهای ویولن، قژک، کنترباس، ویولنسل و کمانچه میتوانند بهسادگی نواختن ساز صراحی را بیاموزند و این ساز را نسبت به دیگر افراد راحتتر استفاده کنند. البته نوازندگان بزرگ دیگری هم هستند که برای و پیشرفت نوازندگی ایران سازهای جدیدی را ابداع کردهاند. برای یادگیری انواع سازهای متنوع میتوان ابتدا در یک آموزشگاه ثبت نام کرد و در این مسیر قدم گذاشت.
