موسیقی بر اساس سبکهای اجرا، به انواع و شیوههای گوناگونی قابل تقسیم است. هر یک از این سبکها کاربرد اختصاصی برخوردار بوده و هویتی ویژه دارد. عمومیترین و رایجترین سبکهای موسیقی عبارت از:
1- سازی (بدون کلام): نوعی موسیقی است که تنها با سازهای گوناگون اجرا می شود.
2- آوازی: آن نوع موسیقی است که با صدای انسان اجرا می گردد.
3- نظامی: نوعی که برای تحریک احساسات میهن پرستی و ایجاد شجاعت و تهور تنظیم گردد در این نوع قرار می گیرد و در آن معمولاً از سازهایی استفاده می شود که صدایی رسا، با شکوه و نشاط آور دارند.
4- کلاسیک: محصول ذوق موسیقیدانان پیشامدرن اروپا، مانند باخ و بتهوون است.
5- رمانتیک: این سبک بعد از دورۀ کلاسیک در اروپا بوجود آمد.
6- ارکستری: این نوع با همراهی چند ساز با هم شکل می گیرد و خود می تواند اقسام مختلفی داشته باشد. این سبک انواع مختلفی دارد که از این جمله یک ساز و یک آواز نظیر تک نوازی، تک خوانی و یا همراهی دوساز یا دو آواز نظیر دوئت است. نوع دیگری این گروه همراهی سه ساز همانند تریو است. نوع دیگر همراهی چهار ساز نظیر کوارتت است.
موسیقی براساس کاربرد، به انواع مختلفی تقسیم میشود.
7- روحانی: این سبک برای تزکیه نفس و ایجاد حس شفقت، مهربانی، بشردوستی و خداپرستی ساخته می شود و با مفهوم پالایش در فلسفۀ هنر ارتباط می یابد، مانند موسیقی کلیسا و یا تعزیه خوانی در مذهب شیعه است.
8- یکنواخت: این موسیقی همیشه در یک مایه و بدون تغییر مایه پیش می رود. این موسیقی مناسب فرو بردن شنونده به حالت خلسه است.
9- محلی: شامل آهنگ ها و ترانه های مردم روستایی است.
10- ضربی (ریتمیک): دارای وزن و ضرب معین است. این نوع طبعاً مهیج و محرک است.
11- بدون ضرب: اغلب عارفانه، شاعرانه و حزن انگیز بوده و انسان را به تفکر وادار می کند و شنونده از تفکر لذت می برد.
سبک مورد علاقه هر شخص متفاوت بوده و ارتباط مستقیمی با نجوه زندگی، طرز تفکر وی و مشی زندگی وی دارد
12- نمایشی (توصیفی): این سبک حالات زندگانی را توصیف می کند، مانند جوانی، پیری، عاشقی، کامرانی، وصال، صلح، جنگ و گاه به وصف طبیعت و طراوت بهار یا غم پاییز، هجران و ظلم می پردازد.
13- غربی: شامل سبکهای کلاسیک، پاپ غربی، راک و از این قبیل است.
14- شرقی: شامل سبکهای سنتی کشورهای ایرانی، عربی، هندی، چینی و تاجیکی است. هر کدام از این سبکها معمولاً برای خود فلسفه های خاصی دارند و از حال و هوای عرفانی خالی نیستند.
15- پاپ یا عامه پسند: به سبکی اطلاق می شود که از نظر ارزش هنری در سطح پایین تری قرار دارد ولی عوام به راحتی با آن ارتباط برقرار می کنند. برخی از انواع این نوع موسیقی، تلفیقی از موسیقی غربی و شرقی است و برخی هم ترکیبی از موسیقی دو ملل همانند ایرانی و عربی است. معمولاً در ساخت این نوع موسیقی از سازهای الکترونیکی یا دیجیتالی نیز استفاده می شود. ویژگی مهم این نوع موسیقی استفاده از ریتم های ساده، ملودی روان و اشعار ساده و عامه پسند است.
16- فیلم و مجموعه های تلویزیونی: به منظور استفاده در متن فیلم یا مجموعه ها ساخته می شوند. مهم ترین وظیفۀ این سبک درگیر کردن شنونده با عناصر قصۀ فیلم است.
17- اصیل یا سنتی: در مورد کاربرد کلمۀ اصیل و یا سنتی بحثهای بسیاری درگرفته است. ولی به طور کلی این اصطلاح به سبکی اطلاق می شود که ریشه در فرهنگ، تاریخ و آداب آنها رسوم یک ملت داشته باشد. این نوع موسیقی یکی از کهن ترین انواع موسیقی است که معمولاً بیانگر فلسفۀ مردم دیار خود است.
18- تصادفی: این نوع است که در آن برخی عوامل یا همۀ عوامل به صورت تصادفی شکل می گیرد. در این نوع پیشاپیش هیچ طرحی برای ساختن آهنگ آن افکنده نمی شود. بلکه همۀ طرح در موقع اجرا و به تصادف عینیت می یابد.
موسیقی سنتی، در هر کشور چارچوب و قواعد ویژهای دارد. این قواعد از سنت و فرهنگ هر کشور، شیوه زندگی افراد و طرز تفکر آنها نشأت میگیرد.
19- عرفانی: نوعی است که به منظور رسیدن به حالت معنوی و عرفانی ساخته می شود. گاهی نیز اشعار عرفانی بزرگانی مانند مولوی، شیخ عطار و حافظ در این نوع موسیقی خوانده می شود. این نوع معمولاً در دو نوع فضای کلی بدون ریتم و با ریتم ساخته میشود.
20- کافهای (لاله زاری): در چند دهۀ پیش در کافه های شهرهای بزرگ ایران چون تهران برای مشتریان ساخته و اجرا می شد. این نوع موسیقی از نظر ساختار آهنگ، ترانه و ریتم، ترکیبی از ایرانی و عربی و یا نوع فرنگ مآبانه اش، ترکیبی از موسیقی ایرانی، یونانی و اروپای شرقی بود. اشعار، بسیار ساده و پیش پا افتاده بود و غالباً درون مایه شان در بردارندۀ ناجوانمردی رفیقان، غم هجران، بی وفایی یار و یا ذکر خاطرات تلخ و شیرین گذشته بود. مخاطبین این نوع موسیقی را طبقات پایین جامعه تشکیل می دادند ولی به هر ترتیب شنیدن این نوع موسیقی برای آن ها بسیار آرامش بخش و لذت آفرین می نمود.
