موسیقی سنتی ایران را می‌توان موسیقی اصیل به‌شمار آورد که با سنت‌ها و فرهنگ غنی ایرانی درآمیخته شده است. این موسیقی دارای ویژگی‌های متفاوت و متنوعی می‌باشد و براساس شیوه اجرا دارای ویژگی‌های منحصربه‌فردی می‌باشد. مهم‌ترین ویژگی موسیقی سنتی در دو قالب دستگاه و ردیف جای دارد که در این یادداشت به آن پرداخته می‌شود.

موسیقی سنتی ایران دارای تنوع بسیاری در تنظیم و شیوه اجرا می‌باشد

دستگاه

برای برخی از افراد، سخن از دستگاه موسیقی به منزله ساز و آلات موسیقی گوناگون در حین ساخت یک قطعه موسیقیایی می‌باشد؛ اما، به ساده‌ترین حالت می‌توان لهجه‌های مختلف موسیقی ایرانی را ریشه ی ایجاد دستگاه موسیقی به‌شمار آورد. بدین ترتیب، می‌توان اذعان داشت هر دستگاه لحن و شکل موسیقیایی خاص خود را دارند. هر دستگاه از گوشه‌ها و یا مایه‌های متفاوتی برخوردار است و در آن از تکنیک‌های منحصربه‌فردی استفاده می‌شود.

ردیف

بسیاری از صاحب‌نظران عرصه ی موسیقی معتقدند سه تن از موسیقی‌دانان دوران قاجار زمینه را برای شکل‌گیری ردیف فراهم نمودند. موسیقی‌دانان این سرزمین، اصول نواختن موسیقی را به ردیف متکی نموده و براساس آنان آهنگ‌ها و سرودهای خود را تنظیم می‌نمایند. ردیف به طور کلی به دو دسته سازی و آوازی تقسیم می‌شود. ردیف سازی شامل نمونه‌هایی برای نوازندگی است که در دستگاه‌های مختلف قابل اجرا با سازهای گوناگون می‌باشد. به‌طوری که ردیف صبا برای سازهای گوناگون همانند تار و حتی ویولن کاربرد دارد؛ اما، ردیف آوازی مربوط به خوانش در دستگاه‌های گوناگون است. از جمله ردیف‌های آوازی موسیقی سنتی ایران می‌توان به ردیف زنده‌یاد محمود کریمی اشاره داشت.

به‌طور کلی، موسیقی سنتی ایرانی از 7 دستگاه و 228 گوشه تشکیل شده که این دستگاه‌ها عبارت از ماهور، شور، سه گاه، چهارگاه، همایون، راست پنج‌گاه و نوا است. هر یک از ردیف‌های مذکور دارای مایه‌های متنوعی می‌باشد. وجود فواصل مختلف و گام‌های مشخص از ویژگی‌های هر یک از این مایه‌ها و دستگاه‌ها به‌شمار می‌آید؛ اما، افزون بر ویژگی‌های مذکور، کاربرد مقام‌هایی با پرده‌های تعدیل شده و نشده و پرده‌های مشخص از ویژگی‌های موسیقی ایرانی است. وجهی که این موسیقی را از موسیقی غربی متفاوت می‌نماید.