نفوذ موسیقی غربی در ایران
نفوذ موسیقی غربی به ایران برخلاف نقاشی غربی که از عصر صفوی آغاز شد، بسیار متأخر است. این نفوذ در دوره قاجار، به طور غیر مستقیم و در پی مدرن سازی قشون کشور توسط عباس میرزا شکل گرفت. مانند برخی کشورهای منطقه، موسیقی غربی با موسیقی نظامی وارد ایران شد. بعدها در هنگام سلطنت ناصرالدین شاه، یک افسر موسیقی فرانسوی شروع به آموزش مبانی این موسیقی کرد.
با همة این تفاسیر وقتی به شواهد تاریخی این دوران نگاه میکنیم درمی یابیم که در طول دورة قاجار، این نوع موسیقی تأثیر ناچیزی از نظر ساختاری بر موسیقی ایران گذاشت. در حقیقت موسیقی غربی به عنوان موسیقی دوم در کنار موسیقی اصیل ایرانی به حیات خود ادامه داد. با این حال برخورد با موسیقی غربی منجر به نوعی مدرن سازی در فرهنگ موسیقایی کشور در اواخر دوره قاجار شد.
موسیقی نظامی، پیشگام ورود به دنیای موسیقی غربی
غربی سازی موسیقی نظامی را میتوان نقطه عطفی در حیات فرهنگی کشور دانست. البته این روند با احتیاط و با تردید انجام گرفت. به این ترتیب ایرانیان برای نخستین بار به طور جدی و رسمی شروع به یادگیری سازهای اروپایی و نواختن قطعات موسیقی اروپایی کردند. احتمالاً بدون آنکه حظ زیبایی شناختی از آن ببرند.
به غیر از موسیقی نظامی شواهد قابل توجهی از نفوذ موسیقی غربی در فرهنگ موسیقایی ایران تا قبل از پادشاهی ناصرالدین شاه قاجار، دیده نمیشود. گفته میشود که نخستین پیانو در زمان فتحعلی شاه به ایران آمد. این پیانو هدیة ناپلئون بناپارت به شاه قجری بود. با این حال تا دورة ناصری گزارشی در این مورد که پیانو توسط شخصی نواخته شود وجود ندارد.
موسیقی در دوران شاه قدرتمند قاجار
کاری را که عباس میرزا شروع کرده بود و به احتمال قوی محمد شاه نیز ادامه داده بود، ناصرالدین شاه با جدیت بیشتری به پیش برد. دستههای موسیقی نظامی در این دوره بسیار گسترش یافتند. با همة این تلاشها نفوذ موسیقی غربی در ایران به کندی پیش میرفت. به هر حال نمیتوان انکار کرد که این نوع موسیقی رفته رفته جای خود را در فرهنگ ایرانی باز میکرد. به نظر میرسد این نفوذ، حاصل نوعی تعمد در ارتباط گیری با این مدل موسیقی بوده است. گویا در آن زمان شنیدن موسیقی سرزمین باختر نوعی پیشرفت و تجدد به حساب میآمده است. تا جایی که طبقه ای از مردم تظاهر به علاقه مندی نسبت به موسیقی غربی میکردند.
با نگاهی به موسیقی در آن زمان میتوان گفت که موسیقی غربی و موسیقی ایرانی تا آخر دورة قاجار به طور موازی در کنار یکدیگر به حیات خود ادامه دادند، بدون اینکه بر یکدیگر تأثیر بگذارند.
موسیقی پسا ناصری
در دوران پس از حیات ناصر الدین شاه، نفوذ موسیقی غربی گسترش بیشتری پیدا میکند. روز به روز بر تعداد موسیقیدانانی که به سازهای اروپایی روی میآورند افزوده میشود. بیان این نکته ضروری به نظر میرسد که هیچ یک از موسیقیدانانی که به سازهای غربی روی میآورند، از سنت فاصله نمیگیرند و همچنان به موسیقی ایرانی وابسته باقی میمانند.
یکی از مهمترین چهرههای تجددطلبی در این دوران ظهیر الدوله، داماد ناصرالدین شاه، است. ظهیرالدوله موسیقی دوستی پرشور و موسیقیدانی آماتور است. گاه پیانو مینوازد، میخواند و گاه نیز تصنیفی میسازد. وی مؤسس انجمنی به نام انجمن اخوت بوده است. تقریباً میتوان مطمئن بود در هیچ جایگاه دیگری به اندازة جشنهای انجمن اخوت موسیقی دانان دورة قاجار چنین جایگاه محترمانه ای نداشته اند. به احتمال قوی اینگونه منزلت بخشیها به موسیقی دانان بوده که آنها را بر آن میداشته که رفته رفته با از آن خود کردن صفت ” هنرمند” خود را از نوازندگان و خوانندگان دسته ای مراسم شادمانی متمایز کرده، به تدریج اصطلاح “مطرب” را فقط شایستة آنها بدانند.
کلام آخر
موسیقی ایرانی در طول تاریخ تأثیرات فراوانی از موسیقی سایر ملل گرفته است. در نهایت علم موسیقی که اکنون در اختیار ماست ثمرة گردش فراوان موسیقی در کوچه پس کوچههای تاریخ است. آموختن این هنر گرانبها شما را بسیار غنی خواهد کرد. آکادمی موسیقی آوای چکاوک یکی از بهترین آموزشگاه های موسیقی در شرق تهران است. در این آموزشگاه میتوانید نواختن سازهای مختلف را نزد اساتیدی هنرمند و متخصص آموزش ببینید.
