اگر بخواهيم تعريفی ساده و كلی از اركستر بيان كنيم بايد گفت كه اركستر به اجتماعی از نوازندگان گفته می شود كه با سازهای مختلف و تحت نظر يک رهبر به اجرای موسيقی می پردازند. داشتن يک اركستر خوب و باسطح بالا برای سياست گذاران و فعالان موسيقی در هر كشوری يک دغدغه جدی است و بسياری از كشورها برای داشتن يک اركستر خوب هزينه های زيادی را صرف می كنند كه علت اين امر بيشتر به اهمتيی است كه اركستر در جهان موسيقی مدرن دارد. لذا با توجه به اين مسئله قصد داريم در اين مقاله در خصوص اركستر در ايران صحبت كنيم و تاريخچه شكل گيری اركستر در ايران را بيان كنيم. همچنين در اين مقاله به معرفی پرمخاطب ترين اركستر جشنواره فجر خواهيم پرداخت.

تاريخچه اركستر در ايران

ايده تشكيل اركستر در ايران به 150 سال پيش بر می گردد درست زمانی كه مدرسه دارالفنون با تلاش و درايت اميركبير تاسيس شد. در ابتدای تاسيس اين مدرسه مقرر شده بود كه توسط اساتيد اروپايی كلاس های آموزش رياضيات، فيزيک، پزشكی، معدن شناسی، زبان های خارجه، علوم و فنون نظامی، تاريخ و جغرافيا برگزار شود. سفر ناصر الدين شاه به اروپا باعث شد تا شاه با جهان موسيقی غرب يا به عبارت دقيق تر با موسيقی مدرن آشنا شود و اين آشنايی باعث شد تا شاه به شدت تحت تاثير موسيقی مدرن قرار گيرد؛ علاقه ناصر الدين شاه به موسيقی مدرن باعث شد تا دستور دهد در بخش نظامی مدسه دارالفنون موسيقی نظامی آموزش داده شود و اين شروعی بود بر شكل گيری و رونق موسيقی مدرن در ايران.

در راستای آموزش موسيقی در مدسه دارافنون دو استاد فرانسوی موسيقی به نام های روييون و بوسكه در اين مدرسه استخدام شدند اما چندان عملكرد مثبتی نداشتند كه باعث شد تا كنار گذاشته شوند. در ادامه موسيقی دان ديگری به نام آلفرد ژان باپتيست لومر كه او هم اهل فرانسه بود به استخدام مدرسه دارالفنون درآمد. آلفرد ژان به زبان فارسی مسلط نبود به همين جهت از علی اكبر خان نقاش باشی ملقب به مزين الدوله كمک گرفت و توانست علاوه بر آموزش موسيقی، كتاب تئوری موسيقی را نيز به زبان فارسی به چاپ برساند. علاوه بر اين آلفرد توانست دانش آموزان را با موسيقی بين المللی آشنا كند و با كمک اين دانش آموزان كنسرت هايی برای عموم مردم برگزار كند.

 

برگزاری اين كنسرت ها صرفا در محافل طبقات خاصی از جامعه بود و در جامعه فراگير نشده بود كه در ادامه غلام رضا مين باشيان ملقب به سالار معزز با تلاش های زيادی توانست موسيقی را به بطن جامعه گسترش دهد. مين باشيان كه به رياست شعبه موسيقی منصوب شده بود توانست اين مركز را به مدرسه موزيک تغيير دهد و اركستر زهی را نيز سامان دهی كند. البته تا قبل از اينكه مين باشيان به تشكيل اركستر اقدام كند دو اركستر زهی سلطنتی توسط مسيو دووال معلم فرانسوی ويولن و اركستر در انجمن فرهنگی اخوت تشكيل شده بود.

كلنل علينقی وزيری از ديگر هنرمندانی بود كه در تشكيل اركستر، نت و ورود قواعد به موسيقی ايرانی نقش ايفا كرد و در افزايش سواد موسيقيايی هنرمندان تاثير بسزايی داشت. وزيری در آلمان و فرانسه به تحصيل موسيقی پرداخته بود كه بلافاصله پس از بازگشت از اروپا يعنی در سال 1302 يه ساخت مدرسه موسيقی اقدام كرد. در ادامه او اركستری تشكيل داد كه اعضای آن دانش آموختگان برجسته همين مدرسه بود و توانستند آثار ايرانی و حتی بين المللی را به اجرا بگذارند.

آنچه گفته شد چكيده از شروع موسيقی مدرن و به تبع آن اركستر در ايران بود كه به دليل محدوديت های امكان بسط آن وجود ندارد لذا مجبوريم به همين ميزان از توضيحات اكتفا كنيم.

پرمخاطب ترين اركستر جشنواره فجر

امروزه وبا توجه به پيشرفت های موجود اركسترهای متعددی در كشور مشغول به فعاليت هستند كه از جمله آنها اركستر چكاوک است. اركستر چكاوک را بايد بزرگترين اركستر خصوصی كشور و پرمخاطب ترين اركستر جشنواره فجر دانست. اجراهای اركستر چكاوک به قدری خيره كننده، باشكوه و  خارق العاده است كه در يكی از اجراها مخاطبان و تماشاگران حاضر به ترک مراسم نبودند و به همين جهت بسياری از قطعات بيش از يكبار نواخته شد.

در پايان بايد به اين نكته اشاره كرد كه آكادمی موسيقی آوای چكاوک پيوند عميقی با اركستر چكاوک دارد.